Concert 22 november 2005

Amicitia veert op bij Halleluja

Op 22 november 2005 vond weer het langverbeide jaarlijkse optreden plaats van Amicitia. Dit keer reikte de ambitie van Toon de Graaf en zijn koor naar de top van wat er aan meesterlijke koorwerken tot stand werd gebracht: Händel’s Messiah. Het koor heeft in de afgelopen jaren getoond niet terug te deinzen voor een hoogstandje en dat ook aan te kunnen. Händel heeft dit werk in één adem neergeschreven. In 22 dagen stond het op papier. Het resultaat was niet een afgeraffeld gelegenheidswerkje, maar een uitzonderlijk geïnspireerd en geniaal muziekwerk. Dit verklaart de compositorische eenheid en spanningsboog. Händel heeft zich in de woorden van de bijbel ingeleefd, die hem in een soort trance brachten. Hij heeft die inspiratie zelf beleefd als een intense nabijheid van de Schepper. Hij was tot tranen geroerd toen hij het tweede deel afsloot met het Halleluja en verklaarde dat het was alsof de hemel zich voor hem had geopend en hij de Schepper in zijn volle glorie aanschouwde. Als je dit tot je door laat dringen, dan voel je de majesteit van de Schepper en de kracht van het King of Kings, Lord of Lords. De Engelse koning zal zich hier vast nederig bij gevoeld hebben. Ook deze avond gebeurde er iets bijzonders in de energie toen het Halleluja werd ingezet. Net als Händel door de inspiratie over een moeilijk moment in zijn leven heen kwam, zo tilde de emotie van het Halleluja koor en orkest heen over een moeilijk moment in de uitvoering. Daar stond ineens weer het vertrouwde Amicitia, blakend van zelfvertrouwen en met glans op de stem. De zaal rees op uit de stoel om dit machtige moment te bekrachtigen. Was het de bijzondere kracht van Händel’s inspiratie die Toon de Graaf er toe bracht zich in één vloeiende beweging tot zaal en koor te wenden, alsof ze één geheel vormden? Vanaf dat moment stond de uitvoering op een hoger plan en kon iedereen na afloop huiswaarts gaan in het besef iets bijzonders te hebben ervaren.

Toon de Graaf schreef in het programmaboekje dat een aantal zangtechnische moeilijkheden overwonnen moest worden met de nadruk op de snelle colloraturen. Nou, het koor overwon met name die moeilijke colloraturen op indrukwekkende wijze. In alle geledingen van het koor liepen de snelle loopjes en figuren gesmeerd en ritmisch. Maar toch miste ik vóór de pauze het gebruikelijke elan; was het de spanning voor de extra moeilijkheden? Het zou ook kunnen dat de afstand tussen koor en dirigent groter was dan tijdens de repetities vanwege de aanwezigheid van het orkest. Maar toch viel er ook vóór het Halleluja veel te genieten, niet in het minst van de als vanouds magistrale Ludwig van Gijsegem. Niet alleen een pracht stem, maar ook een zanger met expressie, die een dimensie toevoegt aan de noten. Zoals hij het “Comfort ye” aan het begin neerzet: kippenvel. Zijn uitspraak van het Engels was ook heel fraai (dat was bij het koor soms wel eens erg Nederlands). Ook Nienke Oostenrijk (sopraan) – met een gedurfde hoge c als versiering in haar “Rejoice” – en Frans Fiselier (bas) zongen hun partijen mooi, maar hij spande de kroon. Helaas was Myra Kroese (mezzo), die in voorgaande jaren zo’n indruk maakte, slecht bij stem; ze miste diepte en kracht. Hopelijk is het een tijdelijke terugval. Enthousiast ben ik over de sopranen van het koor en met name over de open, volle en zuivere klank die ze ook in het hoge register neerzetten. Ook toen ze in twee groepen gesplitst werden voor “Lift up your heads”, wisten ze dit vol te houden. Het “For unto us a Child is born” was een van de hoogtepunten voor de pauze. Ritmisch, goed verstaanbaar, vlekkeloze loopjes; hulde. Een punt van aandacht blijven de nuances tussen hard en zacht. Dat is in de barok extra belangrijk, want daardoor winnen de herhalingen en exclamaties aan zeggingskracht. Het koor sloot prachtig naadloos aan met “Glory to God” op het “and suddenly there was with the angel a multitude of the heavenly host, praising God and saying:” van de sopraan. Ik heb ook genoten van de a capella stukken in het derde deel en van het magistrale “amen” tot slot. En passant gaf Toon de Graaf ook een indrukwekkende demonstratie van zijn grote vakmanschap toen hij een forse ontsporing van het koor schijnbaar moeiteloos op de rails wist te krijgen.

Wederom grote dank aan alle leden van het koor, Toon de Graaf en Eric Jan Joosse voor deze avond met zo veel heerlijke muziek en emoties. De ambitie van het koor is zo groot, dat ik haast zou vergeten dat het slechts de liefde voor de muziek is die ieder tot deze o zo grote inzet brengt. En dat besef vergroot mijn bewondering. Ik ga me nu al verheugen op volgend jaar.

(Paul Steinhauser)

Messiah, een door Amicitia prachtig uitgevoerd meesterwerk

Uithoorn – Dinsdagavond 22 november heeft de christelijke oratoriumvereniging Amicitia in de kerkzaal van De Burght het oratorium Messiah uitgevoerd. Amicitia werd begeleid door het kamerorkest Continuo. Als solisten werkten mee de sopraan Nienke Oostenrijk, de alt Myra Kroese, de tenor Ludwig van Gijsegem en de bas Frans Fiselier. Het orgel werd bespeeld door de vaste repetitor van Amicitia, Eric Jan Joosse. Messiah werd uitgevoerd onder leiding van dirigent Toon de Graaf.

Om acht uur begon een feest van muziek, solo- en koorzang dat ongeveer drie uur zou duren.
Vanaf de ouverture tot aan het machtige amen van het slotkoor werden we door orkest, koor en solisten meegenomen door de geschiedenis in vier delen van de aankondiging van de Messias, diens leven, lijden, sterven en opstanding, en de verlossing. Een geschiedenis toongegeven in een afwisseling van ingetogenheid en machtig gejuich, de heldere waterval van tonen van de sopraan, de warme stem van de alt, de mooie dynamiek van de tenor, de machtige stem van de bas, de professionele en stemmige begeleiding van orgel en orkest.

Messiah is geen eenvoudig uit te voeren oratorium. Niet voor solisten en koor, noch voor het orkest. De dirigent schrijft in de inleiding in het programmaboekje dat vooral de snelle colloraturen in een aantal delen lastig zijn. “Amicitia heeft ervoor gekozen om deze moeilijkheden niet uit de weg te gaan”.
Het koor is deze moeilijkheden inderdaad niet uit de weg gegaan, en dat het moeilijk was, werd ook twee keer hoorbaar doordat koor en orkest even los van elkaar kwamen. Beide keren werd dat onder de professionele leiding van de dirigent meteen weer opgevangen, waardoor het niet echt stoorde. In het koor “For unto us a child is born” ging het maar net goed. Ook het orkest raakte hier en daar ietsje uit het spoor, wat net hoorbaar werd bij de enigszins ongelijke inzet van het slotkoor “Worthy is the Lamb”, alsof enkele orkestleden door de inzet werden overvallen. Aan de magistrale dynamiek van het slotkoor deed de misschien wat rafelige eerste toon overigens niets af. Mooi gedragen zong het koor “Behold the Lamb of God”. Puntig en strak “Lift up your heads” met de mooie afwisseling van de meerstemmige zang van sopranen en alten en die van tenoren en bassen met de volle koorbezetting. Na een subtiele aansporing van de dirigent werd “Hallelujah” door de toehoorders staande beluisterd, zoals vrij algemeen wordt gedaan in navolging van de Koning van Engeland bij de allereerste uitvoering. Mede hierdoor was “Hallelujah” bijna overweldigend. De toehoorders werden als het ware in het lied gezogen.
Het eerste koor van het derde deel “Since by man came death” begint a-capella, waarbij twee maal naar een machtig crescendo wordt toegezongen. Zonder de steun van enig instrument is het koor op toon gebleven, wat kon worden vastgesteld na het invallen van het orkest. Bijzonder indrukwekkend, bijzonder mooi gecomponeerd, bijzonder mooi gezongen. In plaats van de moeilijkheden uit de weg te gaan, heeft Amicitia onder de professionele, sympathieke en inspirerende leiding van dirigent Toon de Graaf en repetitor Eric Jan Joosse de moeilijkheden duidelijk hoorbaar overwonnen! Messiah, een prachtig uitgevoerd meesterwerk, dat de wel erg hardhouten banken drie uur lang deed vergeten.

Met een minutenlange staande ovatie gaven de toehoorders blijk van hun grote waardering voor de muziek en de uitvoerenden. Een geslaagde uitvoering van Händels Messiah.

(Jaap Rietdijk)